Әдістемелік құрал
Автор: Байоразова Меруерт Умирзаковна, Директордың оқу тәрбие -ісі жөніндегі орынбасары,
Математика пәнінің мұғалімі, «Шоқан Уәлиханов атындағы, №10 орта мектеп – гимназиясы» КММ
Жетісу облысы, Талдықорған қаласы.
Түсінік хат
Қазіргі кезеңде білім беру ұйымдарының қызметі тек оқу үдерісін ұйымдастырумен шектелмей, оның сапасын жүйелі түрде басқаруға бағытталуы тиіс. Мектептегі оқу мен тәрбие жұмысының сапасы – білім беру ұйымының тиімділігін, қоғам алдындағы жауапкершілігін және даму әлеуетін айқындайтын негізгі көрсеткіштердің бірі. Осы тұрғыдан алғанда, оқу мен тәрбие сапасын арттыру мәселесі педагогикалық міндет қана емес, ең алдымен басқарушылық міндет ретінде қарастырылады.
Білім сапасын арттыруда басқару жүйесінің рөлі ерекше. Егер мектептегі оқу мен тәрбие жұмысы нақты жоспарланбаса, жүйелі бақылау мен мониторинг жүргізілмесе, алынған нәтижелер талданып, басқару шешімдері қабылданбаса, кез келген педагогикалық бастамалар күтілетін нәтижеге жеткізбейді. Сондықтан оқу мен тәрбие сапасын арттыру тікелей мектепішілік менеджменттің тиімділігіне байланысты.
Қазіргі мектеп тәжірибесінде оқу мен тәрбие жұмысы көбіне жеке-жеке бағыт ретінде қарастырылып, олардың сапасын басқаруда тұтастық пен жүйелілік жеткіліксіз байқалады. Оқу үдерісі көбіне академиялық нәтижелермен өлшенсе, тәрбие жұмысы іс-шаралар деңгейінде қалып, оның тиімділігі нақты басқару көрсеткіштері арқылы бағаланбай жатады. Мұндай жағдайда оқу мен тәрбие арасындағы өзара байланыс әлсіреп, басқару шешімдері интуитивті немесе формалды сипатта қабылданады. Осы мәселені шешу үшін оқу мен тәрбие жұмысының сапасын біртұтас басқару жүйесі ретінде қарастыру қажеттілігі туындайды.
Оқу мен тәрбие сапасын басқару – бұл жоспарлау, ұйымдастыру, бақылау, талдау және түзету әрекеттерінен тұратын үздіксіз басқарушылық цикл. Бұл цикл мектеп әкімшілігінің мақсатты және жүйелі әрекеті арқылы іске асады. Директор мен оның орынбасарлары, әдістемелік бірлестік жетекшілері, педагогикалық ұжым оқу мен тәрбие сапасын арттыруда нақты функцияларды орындап, өзара үйлесімді жұмыс жүргізуі тиіс. Осы тұрғыдан алғанда, басқару құрылымының айқындалуы мен жауапкершіліктің нақты бөлінуі маңызды рөл атқарады.
Ұсынылып отырған әдістемелік жинақ мектептегі оқу мен тәрбие жұмысының сапасын арттыруды басқару жүйесін жетілдіруге бағытталған. Жинақты оқу мен тәрбие үдерісін педагогикалық тұрғыда сипаттаудан гөрі, оны басқарудың нақты механизмдерін айқындауға басымдық береді. Мұнда оқу мен тәрбие жұмысы басқару объектісі ретінде қарастырылып, ал мектеп әкімшілігі басқару субъектісі ретінде әрекет етеді. Бұл жинақ басқарушылық сипаттағы құжат болып табылады.
Әдістемелік жинақ ерекшелігі – оқу мен тәрбие сапасын арттыруды нақты басқару тетіктері арқылы жүзеге асыруға бағытталуында. Атап айтқанда, бағдарламада мектептегі оқу-тәрбие жұмысының сапасын жоспарлау, ішкі бақылау жүргізу, мониторинг жасау, алынған деректерді талдау және осы талдау негізінде басқару шешімдерін қабылдау мәселелері жүйелі түрде қарастырылады. Бұл тәсіл оқу мен тәрбие сапасын арттыруды кездейсоқ немесе жекелеген іс-шаралар арқылы емес, басқарылатын үдеріс ретінде ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
Әдістемелік жинақты әзірлеу барысында білім беру ұйымдарында кездесетін басқарушылық қиындықтар ескерілді. Атап айтқанда, оқу мен тәрбие жұмысының нәтижелерін бағалауда нақты өлшемдердің болмауы, мониторингтің формалды жүргізілуі, басқару шешімдерінің деректерге емес, субъективті пікірге негізделуі сияқты мәселелер бағдарлама мазмұнында арнайы қарастырылды. Бағдарлама осы мәселелерді шешуге бағытталған нақты басқарушылық құралдарды ұсынады.
Жинақты өзектілігі қазіргі білім беру жүйесіндегі сапаға қойылатын талаптардың артуымен де байланысты. Бүгінгі таңда мектептің қызметі тек білім алушылардың үлгерімімен ғана емес, оқу мен тәрбие жұмысының жалпы нәтижелілігімен, тәрбиелік ортаның сапасымен, педагогикалық ұжым жұмысының үйлесімділігімен бағаланады. Бұл көрсеткіштердің барлығы басқару жүйесінің тиімділігі арқылы қалыптасады. Осыған байланысты мектеп басшылығы оқу мен тәрбие сапасын арттыруда стратегиялық және тактикалық шешімдерді ғылыми негізде қабылдауы тиіс.
Ұсынылып отырған жинақты мектептің ішкі басқару жүйесін жетілдіруге, оқу мен тәрбие жұмысының сапасын арттыруға бағытталған практикалық құрал ретінде қарастырылады. Жинақты мектептің даму стратегиясымен үйлесімді түрде іске асырылады және білім беру ұйымының ерекшеліктеріне қарай бейімдеуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, жинақты үздіксіз жетілдіру қағидатына негізделіп, басқару тәжірибесін тұрақты түрде талдауға және жаңартуға бағытталған.
Қорытындылай келе, мектептегі оқу мен тәрбие жұмысының сапасын арттыру – басқарушылық шешімдерді жүйелі түрде қабылдауды талап ететін күрделі үдеріс. Ұсынылып отырған менеджменттік әдістемелік жинақты осы үдерісті тиімді ұйымдастыруға, оқу мен тәрбие сапасын басқарудың біртұтас жүйесін қалыптастыруға және мектептің даму әлеуетін арттыруға бағытталған. Жинақты мектеп әкімшілігіне оқу мен тәрбие жұмысын сапалы басқаруға, алынған нәтижелерді нақты талдауға және деректерге негізделген басқару шешімдерін қабылдауға мүмкіндік береді.
II. Мақсаты мен міндеттері
2.1 Мақсаты
Осы әдістемелік жинақ негізгі мақсаты – мектептегі оқу мен тәрбие жұмысының сапасын арттыруды қамтамасыз ететін тиімді басқару жүйесін қалыптастыру және оны мектептің күнделікті қызметіне енгізу болып табылады. Жинақ оқу мен тәрбие үдерісін жекелеген педагогикалық әрекеттер жиынтығы ретінде емес, басқарылатын, жоспарлы және нәтижеге бағытталған тұтас жүйе ретінде қарастырады.
Жинақтың мақсаты мектепішілік менеджментті жетілдіру арқылы оқу мен тәрбие сапасын арттыруға бағытталған басқарушылық шешімдерді жүйелеуді көздейді. Бұл мақсатқа жету үшін оқу мен тәрбие жұмысының жоспарлануы, ұйымдастырылуы, бақылауы, мониторингі және нәтижелерін талдау өзара тығыз байланыста іске асуы қажет. Жинақ басқару үдерісінің барлық кезеңдерін қамтып, мектеп әкімшілігінің оқу-тәрбие жұмысына жүйелі ықпал етуіне мүмкіндік береді.
Сонымен қатар, жинақтың мақсаты оқу мен тәрбие сапасын басқаруда формализмді болдырмау, басқару шешімдерін нақты деректер мен көрсеткіштерге сүйене отырып, қабылдау мәдениетін қалыптастыру болып табылады. Оқу үлгерімі, тәрбие жұмысының нәтижелілігі, тәрбиелік ортаның сапасы, педагогтердің қызметінің тиімділігі сияқты көрсеткіштер басқару объектісі ретінде қарастырылып, оларды жақсарту бойынша мақсатты басқару әрекеттері жүзеге асырылады.
Жинақ мектептің стратегиялық даму бағытымен үйлесімді түрде оқу мен тәрбие сапасын арттыруды көздейді. Бұл мақсат мектептің миссиясы мен даму жоспарында белгіленген басымдықтарға сәйкес жүзеге асырылады және білім беру ұйымының тұрақты дамуын қамтамасыз етуге бағытталады. Нәтижесінде мектеп әкімшілігі оқу мен тәрбие жұмысының сапасын жүйелі басқару арқылы білім беру ұйымының жалпы тиімділігін арттыруға мүмкіндік алады.
2.2 Жинақтың негізгі міндеттері
Жинақтың мақсатын іске асыру үшін келесі негізгі міндеттер айқындалады. Бұл міндеттер оқу мен тәрбие жұмысының сапасын басқарудың барлық негізгі бағыттарын қамтып, басқарушылық үдерістің тұтастығын қамтамасыз етеді.
Бірінші міндет – мектептегі оқу мен тәрбие жұмысының сапасын басқаруға бағытталған нақты және жүйелі жоспарлау жүйесін қалыптастыру. Бұл міндет оқу және тәрбие бағытындағы мақсаттарды нақты айқындауды, оларды мектептің жылдық және перспективалық жоспарларына енгізуді, жоспарланған іс-әрекеттердің күтілетін нәтижелерін белгілеуді көздейді. Жоспарлау оқу мен тәрбие сапасын арттырудағы негізгі басқарушылық құрал ретінде қарастырылады.
Екінші міндет – оқу мен тәрбие жұмысының сапасын бақылау мен мониторинг жүргізудің тиімді механизмдерін ұйымдастыру. Бұл міндет оқу-тәрбие үдерісінің жай-күйін жүйелі түрде бақылауға, нақты көрсеткіштер арқылы бағалауға және алынған деректерді басқарушылық талдау үшін пайдалануға бағытталған. Мониторинг оқу мен тәрбие жұмысының сапасын анықтайтын негізгі ақпарат көзі ретінде қарастырылады.
Үшінші міндет – оқу мен тәрбие жұмысының нәтижелерін талдау және осы талдау негізінде басқару шешімдерін қабылдау жүйесін жетілдіру. Бұл міндет басқару шешімдерінің субъективті пікірлерге емес, нақты деректерге негізделуін қамтамасыз етеді. Талдау нәтижелері оқу мен тәрбие жұмысындағы кемшіліктерді анықтауға, түзету шараларын белгілеуге және басқару әрекеттерін қайта жоспарлауға мүмкіндік береді.
Төртінші міндет – оқу мен тәрбие сапасын арттыруда мектеп әкімшілігі мен педагогикалық ұжым арасындағы басқарушылық өзара әрекетті күшейту. Бұл міндет жауапкершілікті нақты бөлуге, басқару функцияларын тиімді үйлестіруге және оқу-тәрбие үдерісіне қатысушылардың ортақ мақсатқа бағытталған жұмысын қамтамасыз етуге бағытталған.
Бесінші міндет – оқу мен тәрбие сапасын басқаруда ішкі бақылау жүйесінің тиімділігін арттыру. Ішкі бақылау оқу мен тәрбие жұмысының жоспарға сәйкестігін, белгіленген талаптардың орындалуын және басқару шешімдерінің жүзеге асырылуын қадағалауға бағытталады. Бұл міндет ішкі бақылаудың жазалау құралы емес, басқару сапасын арттыруға арналған құрал ретінде қолданылуын көздейді.
Алтыншы міндет – оқу мен тәрбие жұмысының сапасын арттыруда үздіксіз жетілдіру қағидатын енгізу. Бұл міндет басқару үдерісін тұрақты түрде талдап, жетілдіріп отыруды, басқару тәжірибесіне қажетті өзгерістер енгізуді және мектептің даму динамикасын қамтамасыз етуді қамтиды.
2.3 Жинақты іске асырудың басқарушылық қағидаттары
Жинақты іске асыру төмендегі негізгі басқарушылық қағидаттарға сүйене отырып жүзеге асырылады. Бұл қағидаттар оқу мен тәрбие жұмысының сапасын басқарудың тұрақтылығын және нәтижелілігін қамтамасыз етеді.
Бірінші қағидат – жүйелілік қағидаты. Оқу мен тәрбие жұмысының сапасын басқару барлық басқару деңгейлерінде өзара байланысты және бірізді түрде жүзеге асырылады. Жоспарлау, бақылау, мониторинг және талдау бір-бірінен бөлек емес, тұтас басқару циклі ретінде қарастырылады.
Екінші қағидат – мақсатқа бағытталу қағидаты. Жинақ аясындағы барлық басқарушылық әрекеттер нақты мақсаттарға және күтілетін нәтижелерге бағытталады. Әрбір басқару шешімі оқу мен тәрбие сапасын арттыруға ықпал етуі тиіс.
Үшінші қағидат – деректерге негізделген басқару қағидаты. Оқу мен тәрбие жұмысының сапасын бағалау мен басқару нақты көрсеткіштерге, мониторинг нәтижелеріне және талдау деректеріне сүйене отырып жүзеге асырылады. Бұл қағидат басқару шешімдерінің негізділігін қамтамасыз етеді.
Төртінші қағидат – ашықтық және жауапкершілік қағидаты. Жинақты іске асыру барысында басқару үдерісінің ашықтығы сақталып, әрбір басқару субъектісінің жауапкершілігі нақты айқындалады. Бұл қағидат басқару әрекеттерінің тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Бесінші қағидат – үздіксіз даму қағидаты. Жинақ статистикалық құжат ретінде емес, мектептің дамуымен бірге жетілдіріліп отыратын басқарушылық құрал ретінде қарастырылады. Оқу мен тәрбие сапасын басқару тәжірибесі тұрақты түрде талданып, жаңартылып отырады.
Осы басқарушылық қағидаттар бағдарламаны іске асырудың негізін құрай отырып, мектептегі оқу мен тәрбие жұмысының сапасын арттыруға бағытталған басқару жүйесінің тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз етеді.
