Жалпы білім беретін мектептерде география пәні бойынша 8-сыныпқа арналған «Шоқантану» курсын оқытудың ғылыми-әдістемелік негіздері
Автор: Жунисова Мадина Талгатбековна, география пәні мұғалімі, педагог сарапшы Жетісу облысы, Талдықорған қаласы, «Ш. Уәлиханов атындағы №10 орта мектеп – гимназиясы» КММ
Қазіргі білім беру жүйесінде ұлттық тарих пен ғылым тарихын терең меңгерту, ұлы тұлғалардың ғылыми мұрасын жас ұрпаққа таныту маңызды бағыттардың бірі болып табылады. Осы тұрғыда қазақтың көрнекті ғалымы Шоқан Уәлихановтың өмірі мен ғылыми еңбектерін мектеп бағдарламасында жүйелі түрде оқыту ерекше мәнге ие. «Шоқантану» таңдау курсы – оқушыларға ұлттық ғылым тарихын таныстырумен қатар, олардың тарихи-географиялық білімін кеңейтетін маңызды білім беру бағдарламаларының бірі.
Ұсынылып отырған «Шоқантану» бағдарламасы қазақ тілінде білім беретін жалпы білім беретін мектептердің 8-сынып оқушыларына арналған география пәні бойынша әдістемелік құрал болып табылады. Бағдарлама оқушыларды қазақтың тұңғыш ғалымдарының бірі, шығыстанушы, тарихшы, этнограф, географ, саяхатшы және ағартушы-демократ Шоқан Уәлихановтың өмірі мен ғылыми мұрасымен таныстыруға бағытталған. Сонымен қатар курс оқушылардың туған өлкенің табиғаты мен тарихына қызығушылығын арттыруға, ұлттық құндылықтарды құрметтеуге және зерттеушілік дағдыларын дамытуға ықпал етеді.
Бағдарламаның негізгі мақсаты – оқушыларға Шоқан Уәлихановтың өмір жолы мен ғылыми қызметін таныстырып, оның география, этнография және тарих ғылымдарына қосқан үлесін түсіндіру. Сонымен қатар ғалымның ғылыми зерттеулері мен саяхаттары арқылы оқушылардың тарихи-географиялық білімін кеңейтіп, олардың танымдық қызығушылығын және зерттеушілік қабілеттерін дамыту көзделеді.
Осы мақсатқа жету үшін бірнеше міндеттер қойылады. Атап айтқанда, оқушыларға Шоқан Уәлихановтың өмірі мен ғылыми қызметі туралы жүйелі білім беру, оның география, этнография, тарих және картография ғылымдарына қосқан үлесін таныстыру, ғалымның зерттеген аймақтарының тарихи-географиялық ерекшеліктерін түсіндіру маңызды болып табылады. Сонымен қатар оқушыларды тарихи және географиялық деректермен, карталармен жұмыс істеуге үйрету, ғылыми мәтіндерді талдау арқылы олардың зерттеушілік қабілеттерін дамыту, жобалық және шығармашылық жұмыстарды орындауға бағыттау көзделеді. Бұл міндеттерді жүзеге асыру оқушылардың ғылыми-танымдық белсенділігін арттыруға және олардың туған жерге деген құрмет сезімін қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Бағдарламаның мазмұны бірнеше негізгі тақырыптарды қамтиды. Бірінші бөлімде Шоқан Уәлихановтың өмір жолы, балалық шағы, білім алған ортасы және ғылымға келу жолы қарастырылады. Екінші бөлімде ғалымның ғылыми мұрасы мен оның география, этнография, тарих және картография ғылымдарына қосқан үлесі талданады. Үшінші бөлімде Шоқан Уәлихановтың Жетісу, Тянь-Шань және Қашғария аймақтарына жасаған саяхаттары, зерттеу бағыттары және ғылыми деректер жинау әдістері қарастырылады. Төртінші бөлімде ғалым зерттеген өңірлердің табиғи, тарихи және мәдени ерекшеліктері сипатталады. Ал соңғы бөлімде Шоқан Уәлиханов мұрасының қазіргі ғылым мен білім жүйесіндегі маңызы айқындалып, оқушылардың жобалық және шығармашылық жұмыстарын ұйымдастыру мәселелері қарастырылады.
Курсты оқыту барысында түрлі педагогикалық әдістер мен технологияларды қолдану тиімді болып табылады. Олардың қатарында тарихи және географиялық деректерді талдау, жобалық-зерттеу жұмыстары, проблемалық оқыту әдістері, ситуациялық тапсырмалар, ойын технологиялары, сондай-ақ өлкетану бағытындағы танымдық экскурсиялар бар. Бұл әдістер оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттырып, олардың зерттеушілік және аналитикалық қабілеттерін дамытуға мүмкіндік береді.
Бағдарламаны меңгеру нәтижесінде оқушылар Шоқан Уәлихановтың өмірі мен ғылыми қызметінің маңызын түсінеді, оның география, этнография және тарих ғылымдарына қосқан үлесі туралы білім алады. Сонымен қатар ғалым зерттеген аймақтардың табиғи және тарихи ерекшеліктерін танып, тарихи-географиялық деректермен және карталармен жұмыс істеу дағдыларын қалыптастырады. Оқушылар ғылыми-зерттеу және жобалық жұмыстарды орындауға машықтанып, ұлттық ғылым мұрасын құрметтеуге үйренеді.
Қорытындылай келе, «Шоқантану» курсы оқушылардың ұлттық ғылым тарихын терең түсінуіне, Шоқан Уәлихановтың ғылыми мұрасын жан-жақты тануына және олардың зерттеушілік қабілеттерін дамытуға мүмкіндік беретін маңызды білім беру бағдарламасы болып табылады. Бұл курс оқушылардың тарихи-географиялық дүниетанымын кеңейтіп қана қоймай, олардың отансүйгіштік сезімін қалыптастыруға да ықпал етеді.
